Maternitus

Tussen al het gezoek naar idealen door probeer ik een soort van beleg voor de boterham te verdienen met het maken van muurschilderingen, rolluik-schilderingen en omgeving-kunst. Dit is een bezigheid die al sinds 1986 met veel plezier beoefend wordt en niet geheel zonder succes. Zoveel ervaring is er niet zomaar en kost veel tijd, geduld en inzicht in het menselijk wezen.

Een van de lopende opdrachten is momenteel het decoratie werk voor een bloemenwinkel hier in het Gentse. Het eerste deel, een grote groene bloem achter in de mooie tuin, was enorm naar de zin van de opdrachtgeefster en ze ziet deel twee, het rolluik van de winkel, al helemaal zitten. Omdat ik niet vies ben voor wat experimenteren, besloot ik om ditmaal de klant anders te betrekken bij het ontwerpproces.

Normaliter krijg ik wat foto’s, een logo of een houterige schets als uitgangspunt voor een ontwerp. Daarna teken ik enkele lay-outs, stel ze voor en de keuze daaruit wordt verder uitgewerkt, afhankelijk van het werk, op papier of computer. Ditmaal wilde ik die twee meer combineren, het hele schilderwerk in een getekend en geschilderd draaiboek, wat voor mij heel handig is en voor de klant mooi om te volgen. Dat kost massa’s tijd, maar het is een experiment en dan geeft het niet.

Zo’n draaiboek is op het eerste zicht totaal niet nodig. Wat foto’s en een schets zijn doorgaans voldoende, maar ik voelde de laatste paar maanden dat klanten wat in het duister aan het tasten waren. De fantasierijke gedachten van een kunstenaar zijn niet die van een handelaar en andersom. Een les van vele jaren geleden en duidelijk toe aan vernieuwing.

Vandaag bezocht ik de dame en schetste voor haar neus, uit het hoofd, de voorgevel compleet met berglandschap, mooie lucht en wat bloemen. Toch handig, zo’n talent. Ze volgde het hele werk en luisterde naar mijn verhaal terwijl ik tekende.

“Kijk, Hilde, vorige week sliep ik slecht en wanneer ik dan eindelijk onder zeil was, droomde ik heel heftig. Onder andere over uw voorgevel.” Ze lachte luidop en ik speelde de onschuld zelve. “Ja, voorgevel, ja, maar nu komt het. Het blijft niet bij het rolluik en het kader alleen, de bloemen gingen steeds hoger, kijk zo.” Ik schetste ruwweg de bloemen tot aan de nok van het dak, draaide het karton naar haar toe en keek hoe ze het werk in zich opnam. “Amai. Dat is toch wel iets anders dan ik in mijn hoofd had.” “En wat was dat? Gewoon uw rolluik? Dat staat hier nog steeds, ziet u, maar soms laat ik me wel eens gaan, zeker in mijn dromen.”

Sinds die opmerking gaat er dus nu een fase drie zijn in het project, al zal die flink veel voeten in aarde hebben. Vergunningen voor de steigers, veiligheidsmaatregelen zoals lijnen, haken en zelfs een helm, een speciale verzekering voor mij om het te kunnen doen zonder zorgen over ongevallen en een vergunning voor de werkzaamheden zelf, zodat er afrasteringen, politie en zelfs brandweer gebruikt kunnen worden voor de veiligheid. Ik vrees dan ook dat dit niet voor deze zomer zal zijn en eerder in het najaar zal vallen. Fijn weer dan.

Terug naar het rolluik. “Wordt alles foto-realistisch? Ik bewonder je er echt om dat je zo nauwkeurig kan schilderen met zulk ruw materiaal als een spuitbus. Hoe doe je zo’n lucht? En dat gras en bomen? En die bergen, jeetje, dat gaat wel moeilijk worden.”
“Weet u wat er nog is? U was gesloten maandag en ik heb de vrijheid genomen om het oppervlak eens te meten en volgens mij kan er iets van de prijs af. Dan is ‘ie gewoon op de kwaliteit van die groene bloem. Ik kan nog veel beter, maar dan wil ik de prijs zoals eerst voorgesteld is. Wat denkt u ervan?”
“Nog beter! Spoor jij wel? Alhoewel, je had ook niet veel moeite nodig met die tijger, denk ik zo. Sjiek werk, trouwens.”

“Twee dagen. Eén dag het ruwe schilderwerk en de achtergrond gedetailleerd af, de tweede dag detaillering, fijn-afwerking en een beschermende laag aanbrengen. Dan kunt u kiezen tussen twee sluitingsdagen, waartussen een week zit of een sluitingsdag en de dag erna, wat sneller is en beter voor uw en mijn gemoedstoestand. U mag kiezen.”
“Je bent een fijne man. Weet je, mag ik deze schets houden en eens nadenken over die dagen? Ergens kan ik wel een lang weekend gebruiken, maar aan de andere kant wil ik mijn klanten niet laten zitten. Ik ben trouwens wel blij dat je mij mee laat kijken met het ontwerpen, zo heb ik het idee dat ik inbreng heb. Heel slim van je.”

Zoals gebruikelijk hier in het Vlaamse schonk ze een flinke mok koffie in en lachte. “Je blijft nog maar eens mooi zitten en vertellen over dat schilderwerk en je dromen. Nu ben ik even naar de winkel, zo terug.” Ik nam een slok van de lekkere koffie, keek de kleinzoon eens aan en vroeg hem of ‘ie kon tekenen. Het ventje knikte en ik wees stoer naar de voornoemde groene bloem. “Heb ik gemaakt. Wat kan jij tekenen?” De jongeman zag het ineens meer zitten om het over voetballen te hebben.

“Ik ben voor AA Gent. En anders voor Brugge. En u?” “Brazilië en Ajax.” “U woont toch in Gent? Dan bent u toch niet voor Ajax? Gent is toch beter.” “Nee, ik heb toestemming van de burgemeester om fan van Brazilië en Ajax te zijn.” “Ajax kan ik begrijpen, maar waarom Brazilië?” “Heb je die danseressen wel eens gezien bij hun fans?” “Ja, schone madammen!” “Snap je het?” Het mannetje giechelde. “Kent u de koning?” “Zeker, hij komt vanavond een koffie doen bij me thuis. Wie komt er bij jou?” “Ja, echt niet.” “Wel waar. Kom je ook langs, dan kun je het zelf zien. Vraag maar of je ouders meekomen.”

Het schoot me te binnen dat ik hier voor een opdracht was en niet om het over een volkssport of een monarch te hebben. Ik liep naar de winkel en vroeg om afbeeldingen van de bloemen die ze mooi vindt. Weer al een verrast gezicht, wat is dat toch met die ontwerpers van tegenwoordig? Is het niet doodnormaal om aan een klant wat voorbeelden te vragen over wat ze mooi vinden? Een ontwerper heeft inderdaad een leidende (mentale notitie: soms ook met “ij”) rol in een dergelijk creatief proces, maar voor wie is het? “Is het geen goede vraag?”

“Zeker wel, maar dat hoor je niet vaak. Afijn, ik zal eens kijken voor je. Volgens mij liggen die boeken boven. Vindt je het goed als ik ze wat later opzoek? De winkel en zo. Heb je trouwens haast? Met de opdracht?”
“Nee, niet echt, al zou het wel goed uitkomen. In september doe ik een proef-tentoonstelling in de Sleepstraat. Daar komt ook foto van die bloem te hangen en ik hoop dus ook een foto van het rolluik. Dan kan ik mooi recent werk laten zien, tegelijk met een muurschildering en wat canvassen. Wil je dan ook komen?”

“Een tentoonstelling? Is het alweer zolang geleden?”
“Bijna twee jaar, maar ditmaal pak ik het anders aan. Niet zomaar volproppen met werken en hopen op verkoop. Nu wil ik een wisselwerking tussen het publiek en de werken krijgen, zowel met schoonheid als met een provocatie van het geweten. Een kruising tussen objectiviteit en subjectiviteit, tussen ratio en ziel. Maar ik laat me teveel gaan nu, zo meteen wordt het weer gans anders, ik heb toch nog een maand.”

“Zoek je balans? Dan is het beter om je voluit te geven voor je kunst in plaats van achter de vrouwen aan te zitten, die kosten alleen maar geld. Volgens mij ben je op je best met je verf, dat zag ik wel toen je bezig was. Je praat ertegen alsof het je kind is, soms boos soms lief. Verpest al dat moois nu niet en doe wat je moet doen. Waarom heb je je hoofd gladgeschoren, trouwens? Je glimt gewoon.”
“Ik heb het helemaal gehad met haar.”

Het lachen werd bulderen, eindelijk eens iemand die mijn woordgrapjes begrijpt en leuk vindt.

Volgende week liggen er hand geschilderde ontwerpen op haar bureau. En een uitdraai of drie van computer ontwerpen. Misschien zelfs een deel van het draaiboek. Ik ben graag in actie en smeed het ijzer wanneer het heet is, dat is ten eerste beter voor de klant, maar ook voor mij. Door snel in het proces te duiken, verplicht ik mezelf om door te gaan. De mensen die me vragen, hebben dat blijkbaar graag en des te beter.
Dan heet drukte plots enthousiasme en passie.

Maternitus.

PS
Het is trouwens zeer aangenaam om mensen te horen praten over werken die ik ze niet heb laten zien. Ze zijn gaan kijken of zijn het tegengekomen en hebben de stijl en naam herkend.

Gedurende een maand of twee probeer ik een brochure te maken van mijn schilderijen. Heel erg leuk werk om te doen, mooi drukwerk is per slot sexy. Maar hetgeen er gebeurt is wat vreemd. In plaats van een beschrijving van elk werk te maken, begint er een soort van verhaal te ontstaan. Niet dat van een worsteling tegen de bierkaai of gevestigde orde, welnee, maar over het inslaan van een denkrichting. De groei of vooruitgang die ik waarneem lijkt eerder op een onderzoek dan op een reis langs vervlogen dromen.

De afbeeldingen vertegenwoordigen een bewustwording of bepaalde groei van kennis of inzicht. Vier jaar geleden begon dat doordat ik aan het begin van een introspectie stond, iets wat heel noodzakelijk was en waarvoor ik nog steeds dankbaar ben dat die kans is gegeven. Om een beter inzicht te bekomen van jezelf en alles om je heen, dient eerst alles opgeruimd te worden. Goed nadenken gaat niet met of in rommel.

Afijn. Dat onderzoek begon met een reis naar alle oer-onderdelen van de geest: uitersten in emoties zoals angst, verdriet, vreugde en euforie. Elk aspect werd geprikkeld, nee, getreiterd tot het in volle mate naar buiten kwam. Gelukkig bestaat er zoiets als materiaal en werd het schilderen met de luie donder. Het begon met de jacht van een bij naar nectar en de ruil die hij de bloem geeft door het verspreiden van stuifmeel. Begint niet alles met de bloempjes en de bijtjes?

Zo achteraf was dat een zeer intuïtief werk, ondanks het verhaal (net zo eruit gefloept als de vormen en kleuren) dat erachter zit. Tevens blijken de bloemen nu ook weer een aanduiding te zijn van een verandering, maar dat zal straks weer aan de orde komen. De symboliek lijkt me precies waarheen ik wil gaan met werken. Een verhaal of gedachte van harmonie. Een natuurlijke balans met de omgeving en bij het nemen wordt er iets teruggegeven. Zoals het altijd hoort, anders verdwijnt het evenwicht.

Het tweede werk was precies tegenovergesteld. Dat ging over het pure kwaad, disharmonie alom. Een Amerikaanse vlag met in het blauwe vlak geen sterren maar een dik en groot hakenkruis. Natuurlijk is de provocatie leuk en is er al veel om gelachen, vergeet niet dat het ergste kwaad wat we kennen en hebben gekend uit die twee symbolen voortvloeit of dat heeft gedaan. Het is niet mijn taak om te zedenpreken, laat staan een politieke kleur te geven aan de dingen die ik denk, maar we kunnen erover eens zijn dat het zo is.

Dat bedelde om een tegenhanger, een symbool van creatie, liefde, transformatie en algehele kennis. Het teken van een vrouw met daarop een halve maan, ook gekend als het algemene symbool voor alchemie. De oude mystiek en beschavingen die één waren met de natuur waren stuk voor stuk matriarchaal. De volgende paragraaf gaat mijn harem tot ongekende grootte uitbreiden.

Ik ben een fel voorstander van een samenleving waarbij de vrouw het voor het zeggen heeft. Hele stukken vreedzamer, minder destructief (tenzij het uitverkoop is, natuurlijk) en veel beter op het gevoel vertrouwend zou zoiets zijn. Natuurlijk blijven vrouwen mensen en zal er zeker wel eens iets enorm fout gaan, maar ik kan mij niet voorstellen dat het zo erg zal zijn zoals nu het geval is met het geïndustrialiseerde Westen.

Zo, kat in ‘t bakkie. Nu de heren nog even overtuigen. Moeder Aarde, Moeder Natuur, zonder maan geen leven mogelijk en kom op man, dat aanvoelen bespaart je veel pogingen tot nadenken.

Vanaf daar ging het als een achtbaan: van het ene uiterste naar het andere, alsof er geen einde aan kwam. Van natuurkunde naar liefde, van haat naar de Gulden Snede. Alles wat maar geuit moest worden, was daar. Na een opruiming van heb-ik-jou-daar moest ik een begin vinden en alle essenties daarvan. Tijd, dimensie, beleving, waarneming, een heuse reset van de hersens was daar. Een wedergeboorte, maar minder bloederig of spectaculair. Een herstart heeft veel invloed op de vorming van het wereldbeeld en de houding ten opzichte van het bestaan, zowel eigen als dat van anderen.

Bij een dergelijke gebeurtenis is daar een mogelijkheid die je nooit bij de geboorte krijgt. Je kunt zelf vanaf het begin een weg bepalen plus een leven vol ervaring daarbij. Ik paste dat ook toe in de schilderijen en kwam er bij de reeks over de big-bang achter dat het onmogelijk was om uit niets een gans universum te krijgen, hoe mooi de theorieën en verhalen ook zijn. De Melkweg kan zo lang geleden met een explosie ontstaan zijn en daar houdt het dan ook bij op. Zelfs op die schaal is er geen begin of einde, maar alleen verandering.

Een wat verregaande gedachte is dan, bij mij toch, het idee dat een baby nooit zonder ervaring op de wereld komt. Niet perse een reïncarnatie, eerder een doorgifte van een oud en steeds uitgebreider wordend collectief geheugen of bewustzijn. Elk leven breidt het uit, ongelimiteerd. Elke ervaring is een les of kan dat zijn. Mijn versie van een zevende zintuig, maar net zo ontkend als het zesde. Dat is namelijk het instinctieve aanvoelen van gevaar en dergelijke, wat overigens wetenschappelijk is bewezen bij dieren en in mindere mate bij mensen. Evolutie gaat gelijk met de natuur ten onder?

Wat wij beschouwen als de grootste beschaving uit de gehele geschiedenis van de mensheid sinds men ontdekte hoe een vuurtje gestookt wordt, zie ik als een teloorgang en geen vooruitgang. De zoveelste poging om iets ervan te maken mislukt. Als het zo doorgaat toch.

De bloemen die nu door verf gevormd worden, betekenen voorlopig alleen maar iets in mijn herinneringen. Daar leg ik verbanden met geleerde lessen, zoek door de geest wat een logisch vervolg kan zijn op wat al gaande is. Niet de teloorgang, geen verdoemenis in mijn werk. Maestro gaf mij begin vorig jaar een opdracht: schilder muziek. Als voorbeeld, en les, moest ik luisteren naar de Negende Symfonie van Beethoven. De hint die hij gaf was te kijken naar het eerste blad van de geschreven muziek.

In eerste instantie nam ik het letterlijk en bedacht methodes om dit in vorm en kleur te laten zien. Veel uren puzzelen achter de computer gaf me geen echte resultaten, alleen vormen die op bloemen leken. Toen viel het muntstuk, maar ik verhuisde. Dat was een goede uitkomst, want op die manier kon er onbewust nagedacht worden daarover. Hert toepassen van oude symbolen in de graffiti waren aan het begin van het maken van de brochure, de bloemen het begin van een nieuwe reeks werken.

Niet perse met bloemen als onderwerp, maar wel harmonie, een belangrijk onderdeel van muziek. Bij die woorden kom ik telkens terug bij die oude man in zijn kas en de rustige liefdevolle blik naar die bloemen. En zo begint een nieuwe cyclus, zonder een echt einde of begin.

Tot later of tot ooit,

Maternitus.